[Deze tekst is verschenen in de Filosofiescheurkalender op 18 januari.]
‘Oorlog is vader van alles en koning van alles, en sommigen heeft hij goden laten zijn, anderen mensen, sommigen heeft hij vrij gemaakt en anderen slaaf.’
– Heraclitus in Over de Natuur
De Griekse filosoof Heraclitus leefde rond 500 v.Chr.. Hij was, voor zover wij weten, de eerste die het woord ‘filosofie’ gebruikte. Latere filosofen (onder anderen Plato en Aristoteles) vonden hem maar onduidelijk en gaven hem zelfs ‘de duistere’ als bijnaam. Duister of niet, Heraclitus bracht een probleem aan het licht waar nog velen na hem het hoofd over zouden breken. Hij verdedigde namelijk het idee van maatschappelijke ongelijkheid als iets wat van nature zo hoort te zijn. Pas in het begin van de twintigste eeuw zou de filosoof G.E. Moore dit bestempelen als een Naturalistic Fallacy (naturalistische drogreden), omdat het uitgaat van een koppeling tussen de natuur en de ethiek. Dat is dankzij Moore lang niet meer zo vanzelfsprekend, alhoewel deze denkwijze erg hardnekkig is en in steeds weer nieuwe vormen terugkomt. Conservatisme, nationaalsocialisme, bijna alle religies – elke stroming die op een of andere manier een vorm maatschappelijke ongelijkheid voorstelt op basis van de natuur, maakt er gebruik van.