Na het succes van Logicomix, de strip waarin over het leven en werk van Bertrand Russell wordt verteld, is het niet onverwachts dat zich een volgend stripboek of zogeheten graphic novel over een filosoof aankondigt. Ditmaal is te lezen over het leven van Friedrich Nietzsche, in de naar hem vernoemde strip Nietzsche – Vrijheid scheppen.
De strip is niet van dezelfde auteurs en tekenaars, en dat is te merken. Zoals het een graphic novel van Franse bodem behoort is er bij het maken van Nietzsche meer aandacht besteedt aan de prenten. Echt mooi tekenen of schilderen is een ambacht. Logicomix is meer opgetekend als een animatie, terwijl Nietzsche vol zit van de donkere duistere illustraties die het geheel een meer dramatische en mysterieuze ondertoon geven. De beelden dienen meer voor zich te spreken, en dat is gelukt. Waar je als lezer van Logicomix je nog bij het handje genomen kunt voelen, wordt je bij Nietzsche hier en daar aan je lot overgelaten.
Maximilien Le Roy (1985) tekende de strip op, nadat hij in aanraking kwam met een filmscript dat geschreven werd door Michel Onfray (1959), een filosoof. Als een film zal het een behoorlijke acteurklus zijn om zulke diepte te creëren met wat onuitgesproken blijft. Omgevormd tot een graphic novel laat het verhaal dan ook enigszins te wensen over. Er is geen stem van een verteller aanwezig die waar nodig uitleg geeft over wie wie is of hoe Nietzsche’s werk bij het verhaal past. Voor een duidelijke en makkelijke inleiding in het leven en werk van Nietzsche is deze graphic novel niet geschikt. Alleen al omdat er nogal wat controverse bestaat over de specifieke feiten in Nietzsche’s leven. Dat hij bijvoorbeeld syfilis heeft gehad in zijn jeugd en dat hij daar later aan ten onderging, is geen onbetwistbaar gegeven in de wetenschappelijke discussies. Desondanks zijn dat soort onzekere gegevens gewoon gebruikt, of juist volledig in het midden gelaten. Dat doet afbreuk aan de verhalende kracht van het geheel.
Dit verhaal is ook niet bedoeld voor kinderen die aan de hand genomen moeten worden. Die jeugdige lezer wordt in Logicomix nog meegesleurd door de spanning van Russell’s zoektocht naar de waarheid. Maar het ‘spannende’ stuk van Nietzsche’s leven vindt plaats tegen het einde van zijn leven en na zijn dood, wanneer zijn zus langzamerhand klauwen weet te zetten in zijn filosofie en er schaamteloos aanpassingen inmaakt.
Het gaat in Nietzsche dan ook niet om die spanning; dat gedeelte wordt eerder gebruikt om de trieste verlorenheid van de vrije denker weer te geven. Het is een dramatisch verhaal dat laat zien hoe een bevlogen ziel, een wereldburger, voorwaarts gaat, niet omdat het leven hem die weg geeft, maar omdat hij moet. Hij moet het leven omarmen en tegelijkertijd zijn eigen weg gaan. Dit is niet een graphic novel die als opvolger van Logicomix gezien moet worden omdat het toevallig ook over een filosoof gaat. Nietzsche is een beeldend verhaal over de duistere kant van het leven van iemand die naar bevrijding van het Christelijk moraal verlangt.
Le Roy en Onfray begeven zich zodoende op nieuw terrein, niet meer de zoveelste poging om een filosofie uit te leggen, maar een vermenging van vormen: filosofie, bij uitstek een kunst van woorden, gevangen in de kunst van beelden.
Nietzsche – Vrijheid scheppen
Onfray & Le Roy
126 pagina’s
Ballon Media – Ballon Distr.
ISBN: 9789055817047
Paperback: 19,-
juni 2010