[Deze tekst is verschenen in de Filosofiescheurkalender 2016 op 29 februari.]
‘Deze dialectische beweging, die het bewustzijn bij zichzelf voltrekt, zowel bij zijn weten als bij zijn voorwerp, is eigenlijk, voor zover voor het bewustzijn het nieuwe ware voorwerp eruit ontspruit, wat ervaring wordt genoemd.’
– Georg Wilhelm Friedrich Hegel in De Fenomenologie van de Geest (1807)
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) beschrijft hoe volgens hem de mens langzaam maar zeker vooruitgang boekt. Uiteindelijk ontwikkelen we ons toe naar een (ideale) rationele samenleving, die geleid wordt door de bezigheden van de absolute geest: kunst, religie en filosofie. Hegel ziet dit gebeuren op dialectische wijze: these en antithese worden samengevoegd in een synthese. Zo komen we op een hoger niveau waar die synthese de nieuwe these vormt, die weer samenkomt met diens antithese om een hogere synthese te vormen, enzovoorts. Onze kennis vormt zich bijvoorbeeld door zintuigelijke waarneming (these) en sceptische kennis (antithese). En beide worden samengevoegd in de zelfkennis (synthese). Op dezelfde wijze ontwikkelt de filosofie zich via de logica, natuurfilosofie en tot slot de filosofie van de geest. Ook de staat wordt gevormd door drie stadia: recht, moraliteit en zedelijkheid.