Sharon Hagenbeek is Watching You!

Over Parmenides

door

Dit is niet de eerste filosoof die onze westerse traditie kent, maar met het oog op zijn filosofie, wel de meest relevante om hier als eerste te bespreken. Parmenides gaf namelijk als eerste vorm aan een ontologie. Hij besprak zelfs over de onmogelijkheid om het Niet-Zijn te denken.

Parmenides uit Elea (dat was Zuid-Italië, en hij behoort zodoende tot de Eleaten). Van wat hij tijdens zijn leven schreef zijn er 62 versregels van zijn leerdicht bewaard gebleven. Het leerdicht is geformuleerd als toespraak van een godin aan een dichter.

Het omvat 3 delen: de prooemium (voorzang), het eerste deel (de leer van de waarheid) en het tweede deel (de leer der meningen).

In het Prooemium wordt de tocht naar de godin beschreven als een tocht naar het licht. Bij de godin gekomen geeft zij de mogelijke wegen van het denken voor de dichter weer. Het is mogelijk dat de godin de godin der rechtvaardigheid is, want in haar toespraak geeft zij een uiteenzetting van wat wel en niet gedacht kan worden. De wetten van het denken kunnen zelfs niet beargumenteerd worden, zij zijn namelijk ‘gegeven’. De godin stelt de dichter voor om te beginnen voor een cruciale cognitieve keuze: het is of het is niet.

In de Leer van de Waarheid presenteert Parmenides zijn nieuwe methode: de logische deductie. Parmenides neemt dus anders dan zijn voorgangers niet de ervaring als uitgangspunt, maar hij gaat uit van een radicale analyse van de begrippen werkelijkheid en zijn. Hij is daarmee de eerste radicale rationalist. In dit deel wordt dus een formele bepaling gegeven van dat wat als exclusief object van kennis begrepen kan worden. De echte werkelijkheid nooit echt cognitief toegankelijk.

Van datgene, wat het ook maar is, dat men zich als ‘zijnde’ voorstelt moet men zeggen dat het is, en kan men niet zeggen dat het niet is.

De tweede denkweg (het ‘is’ niet), is uitgesloten. De reden waarom wij niet mogen denken dat wat is, niet is, is niet dat deze gedachten een interne contradictie bevat, maar dat wat niet is, kan namelijk überhaupt niet gedacht worden. Daarmee is het enig en uitsluitend object van ons denken en onze kennis het zijnde.

De weg naar ‘dat het is’ stelt ons tal van tekenen (sêmata) ter beschikking. Die tekeningen tonen ons welke eigenschappen we nog meer toekennen aan ‘wat is’ op grond van het feit dat het is en dat het niet-zijn niet gedacht kan worden. Zo komt Parmenides tot de conclusie dat het zijnde niet is ontstaan en niet onvergankelijk is. Deze en andere samenhangende eigenschappen worden bewezen vanuit de gedachte dat het aannemen van het tegendeel een introductie van de notie van het niet-zijn zou veronderstellen.

Van het tweede deel is slechts een klein stukje overgeleverd. Het representeert de mening van de gewone mens (de derde weg): het zijn en het niet-zijn zijn hetzelfde en niet-hetzelfde.

[Dit is een gedeelte van mijn samenvatting van het college Antieke Wijsbegeerte, waarbij gebruik is gemaakt van mijn collegeaantekeningen van het college van drs. Martijn en het handboek Griekse en Romeinse Filosofie van o.a. F.A.J. de Haas en die tekst is hier dan ook in terug te vinden]

Samenvattingen

 
 
 

0 reacties tot nu toe ↓

  • Er zijn nog geen reacties.

Reageer

Comment: