Deel 1: The Work of Reform
Hoofdstuk 5: The Spectre of Idealism

Met dit hoofdstuk wil Taylor zich vrijwaren van de kritiek waarmee hij als idealist kan worden afgeschreven. Ook brengt de argumentatie daarvoor ons nog iets dichterbij the turning point, want een weergave van de motivaties die wij historisch gegroeid zien, laat Taylor ons ontdekken hoe we ons historisch perspectief hebben ontwikkeld.

Voor de motivatie voor de ontwikkeling van onze beschaving wordt vaak naar het materialisme. Taylor geeft aan dat de meest zinnige vorm daarvan het historisch materialisme van G.A. Cohen is. Daarin zijn in de geschiedenis bepaalde motivaties dominant, de motivaties om materiële zaken te verkrijgen om te overleven of voor macht. Taylor geeft aan dat dit een teleologische verklaring is, waarbij een efficiënt causaal verband wordt voorondersteld. Daarbij worden de morele ideeën ook vanuit dat verband verklaart.

Taylor geeft aan dat zowel de (morele) ideeën als de materiële voorwaarden zijn van invloed in steeds verschillende verhoudingen. De verwevenheid van beide toont ook waarom idealisme niet van toepassing is hierbij. Idealisme of materialisme alleen heeft de overgang naar de moderne orde verzorgd.

De oorspronkelijke basis van het moderne idee van orde heeft een context van redeneringen van theoretici die reageerden op de verwoesting die door godsdienstoorlogen werd veroorzaakt. Zij hadden als doel een stabiele basis van legitimiteit te ontdekken die boven geloofsverschillen uit ging. Dat gebeurde op haar beurt weer in de context van taming or domestication of the feudal nobility ( de transformatie van de adel; p.214) vanaf het einde van de veertiende eeuw tot in de zestiende eeuw. Taylor gebruikt hierbij wederom Engeland en Frankrijk als voorbeelden. De zelfinterpretatie van de elite, hun sociale  beeldvorming van hun eigen stand, is veranderd. Dit resulteerde in nieuwe modellen van sociale omgang, nieuwe idealen en nieuwe denkbeelden over de scholing die nodig was voor hun stand. Het paradigma dat de nieuwe omgangsvormen afbakende was van conversatie, behagen en overtuigen binnen een context van quasi-gelijkheid. Het begrip ‘hoffelijkheid’ (courtesy) ontwikkelde mee en komt zo in verband te staan met ‘beschaafdheid’(civility) (p.215). Dit met de achtergrond (zoals eerder beschreven in hoofdstuk 2, par.2) van een geordend bestuurd en de beteugeling van excessief geweld. Beide deugden markeren kwaliteiten die je nodig hebt om samenhang in de nieuwe sociale ruimte te creëren.

Beschaafdheid wijst ons op een derde aspect van de overgang: het was voor mensen geen natuurlijke toestand; het vergde grote inspanning, discipline en the taming of raw nature. De temming van de adel als het streven naar een volledige religieuze hervorming benutte elkaars impact.

Het was geen idealisme. In elk stadium is er sprake van een ontwarbare verwevenheid van meervoudige motivaties. Dit droeg bij tot de creatie van een nieuwe mentale wereld. Een wereld waarain het moderne ideaal van orde op zijn plaats is. De gematigde idealistische benadering speelt een belangrijke rol voor de gedachtewereld.

Met de ontwikkeling van nieuwe sociale omgangsvormen in de achttiende  eeuw heeft het maatschappelijke bewustzijn van de elite dat we hebben beschreven waarschijnlijk de definitieve overstap gemaakt naar de moderne sociale beeldvorming. De quasi-gelijkheid moet de bredere kloof overbruggen. De interpretatie van beschaafdheid werd verruimd tot genitlity (p. 218; welwillendheid) dat gericht bleef op het creëren van harmonie en sociale relaties meer ongedwongen te maken. Uit de beleefde samenleving van de achttiende eeuw ontstond een ethiek van sensibility.

De hier beschreven overgang is in zekere zin cruciaal voor de ontwikkeling van de westerse moderniteit. Het zelfbewustzijn dat eruit voortkwam is historisch. De achttiende eeuw bracht ons theorieën die historische fasen als factoren zagen. De politieke samenleving kon niet langer worden beschouwd vanuit het perspectief van de eeuwigheid. Men moest rekening houden met het tijdperk waarin de gebeurtenissen zich afspeelden.

Share