Yasco Horsman gaf ons voor een vak van literatuurwetenschappen ergens in 2004-2005 de opdracht om deze tweedelige strip te lezen. Het was geweldig. De strip heeft ook een literaire prijs gewonnen, als eerste strip ooit. En dat is logisch.

In deze strip zitten de Poolse Joden als muizen in de val. Heel mooi aan de strip is juist hoe ze als muizen worden geportretteerd. Heel mooi en heel surrealistisch. Het heeft een shockerend effect. In een strip bevindt zich over het algemeen gewoon een spannend verhaal waardoor je jezelf kunt laten meeslepen met alle oprechte oorspronkelijke gevoelens van de tijd toen het hart nog jong was. Ik had als kind muizen. Dat was spannend en leuk. Je wist niet wat er in ze omging, de meeste mensen vonden ze eng en ze deden bijzonder weinig eigenlijk.

En dan lees je deze strip. Je laat je meeslepen. Je vergeet dat het over een realiteit gaat. Een realiteit waar je normaal gesproken serieus over spreekt en bij kijkt met een blik die verstijft uit welgemeende beleefdheid. In plaats daarvan krijg je nu daadwerkelijk een spannend verhaal, niet zoals Schindlers List, maar gewoon een onbezorgd actie verhaal. Tot je halverwege het verhaal weer geconfronteerd wordt met de waarheid: dit is een trauma.

Degene met het trauma zet in ene zijn muismasker af en hij is een mens. In ene is het verhaal tot een spiegel geworden. Hard hebben we ons best gedaan ons in te leven, zoals verwacht wordt bij een strip, een spannend verhaal. En dan slaat het verhaal om tot een keiharde realiteit, het is de uiting van dat trauma wat zo juist door ons met volledig open armen ontvangen is.

Ik las beide delen in één nacht uit; het was te spannend om weg te leggen. Toen ik destijds mijn huisgenoot tijdens het halen van een nieuw glas wijn uit de keuken, vertelde dat ik dit aan het lezen was wilde hij met mij de discussie aangaan over de oorlog, niet zozeer hoe vreselijk het was, maar hoe het nu ook zou kunnen gebeuren. Normaal gesproken staat het heel ver weg.

Bij deze dodenherdenking op 5 mei verbaasde ik me er pas voor het eerst over dat het niet zo’n impact hebbende herdenking is, zoals ik me van vroeger herinnerde. Vroeger werd je naar binnen geroepen als je buiten aan het spelen was. Dan moest je stil zitten en kijken naar die plechtige beelden op de televisie.

Oorlog was onvoorstelbaar. De barbaren die het ooit hadden gedaan leken geen mensen. En al helemaal niet mensen met de gevoelens van een kind. En dat is en blijft toch de noodzakelijke voorwaarde om een mens als mens te kunnen beschouwen, de kleinzieligheid (en hierbij moet kleinzieligheid gelezen worden met een positieve nadruk op klein).

De Tweede wereldoorlog was serieus, het was erg, en het is heel ver weg. Dit boek bracht het heel dichtbij en ik wilde niet de discussie voeren met mijn huisgenoot. Nou was die huisgenoot ook een irritante sukkel die overal in de wereld onrecht zag wat gelijkgesteld moest worden aan de tweede wereldoorlog (wat natuurlijk onzin was), maar toch… Het was gewoon een heel spannend en meeslepend verhaal, in prachtige vorm weergegeven, waardig als literatuur.

Het niet willen vermengen betekent de spanning en sensatie die je voelt als kind gescheiden willen houden van de dingen die je serieus wilt benaderen. Oorlog is iets voor volwassenen. En een stripboek is iets voor kinderen, of althans voor simpel vermaak.

Wat een verwarrend iets. En toch is dat een goed iets. Het lezen van dat boek heeft mij op dat moment meer aan de slachtoffers laten denken, en echt het leed doen realiseren, dan de 5 mei herdenking voor mij ooit heeft gedaan. Dus allen die denken dat de oorlog serieus vergeten wordt en niet meer naar behoren herdacht wordt, dienen gewoon dit boek aan te raden aan anderen.

Dit tweedelige boek is te vinden op Amazon:

Share