Essay over Jane Eyre, voor Academische Vaardigheden Literatuurwetenschappen 2004-2005

Inleiding
1: Helen Burns in het verhaal
1.1 Omschrijving van hoe Helen in het verhaal gerepresenteerd wordt
1.2 De andere wang toekeren
1.3 Het breken van de conventies
2: De invloed op Jane
2.1 Voordat Jane Helen ontmoet
2.2 Het temperament in bedwang houden
2.3 De andere wang toekeren
2.4 Het breken van de conventies
Conclusie

Inleiding
Net als de 19e eeuwse lezers was ik toen ik Jane Eyre las in de overtuiging dat Helen Burns als rolmodel gezien kan worden. Dit niet alleen om haar perfecte uitdraging van haar geloof, maar ook vanwege haar omgang met andere mensen en de principes die daarbij horen. Een rolmodel niet alleen voor de lezers, maar ook voor Jane Eyre. De onderzoeksvraag of Helen inderdaad als rolmodel voor Jane fungeert heb ik proberen te beantwoorden door te kijken naar de conversaties tussen Helen en Jane. Als Helen inderdaad invloed op Jane heeft zal dat wat besproken is in deze gesprekken zichtbaar moeten zijn in de gedragingen van Jane. Deze paper is dan ook opgedeeld in die twee gedeelte, te weten wat er getoond wordt van het karakter van Helen tijdens de gesprekken met Jane en de gedragingen van Jane die overeenkomstig beschouwd kunnen worden.

1. Helen Burns in het verhaal

1.1 Omschrijving van hoe Helen in het verhaal wordt gerepresenteerd.
Helen Burns is de vriendin van Jane als deze laatste op de Lowood School zit. Ze dient als spiegel voor Mr. Brocklehurst en Jane. Mr. Brocklehurst belichaamt een evangelische vorm van religie dat anderen probeert te ontdoen van hun overtollige trots of hun hedonistische gedrag. Helen representeert een manier van Christelijkheid dat tolerantie en acceptatie hoog in het vaandel heeft staan. Mr. Brocklehurst gebruikt religie om controle en macht over anderen te hebben.

Alhoewel Helen een manifestatie is van een soort strenge en intellectuele volwassenheid, zijn haar pogingen eerder een zelfontkenning dan een zelfbescherming, en Helen’s ascetische en onderdanige karaktereigenschappen zijn terug te vinden in Jane’s meer hardhoofdige karakter. Net als Jane is Helen een wees die verlangt naar een thuis, maar Helen gelooft dat ze dat zal vinden in de hemel, eerder dan in Noord-Engeland. En terwijl Helen zich niet bewust is van het onrecht dat de meisjes ondergaan bij Lowood, gelooft zij in de rechtvaardigheid die gevonden kan worden in God’s oordeel. God zal het goede belonen en hij zal het slechte straffen. Jane, aan de andere kant, is niet in staat om zo’n blind geloof te hebben. Haar zoektocht is er één naar liefde en geluk in deze wereld. Wel rekent Jane op God voor steun en begeleiding in haar zoektocht.

Overigens is het karakter Helen Burns gebaseerd op Maria Brontë, Charlotte Brontë’s zuster. Die is gestorven aan tuberculosis op 11-jarige leeftijd. Charlotte hield vol dat ze niets overdreven had in het karakter van Helen.

1.2 De andere wang toekeren
Helen’s strenge, sobere en genotloze levenswijze is haar basis om op haar eigen geloof te vertrouwen en het harde Lowood de andere wang toe te draaien. Dit blijkt uit een close-reading van een uitspraak die Helen tegen Jane doet, overigens een quote uit de Bijbel:
Love your enemies; bless them that curse you; do good to hem that hate you and despitefully use you. (Brontë, 58)

Uit deze zin blijkt bij een close-reading dat deze zin uit Matteüs 5:44 afkomstig is; alleen het laatste stuk van de zin is veranderd door de auteur. In de Bijbel eindigt de tekst zo: “and pray for them which despitefully use you, and persecute yourself.” Ook zonder de wijziging van deze laatste zin is het een duidelijke verwijzing. In Matteüs 5 wordt iemand verteld hoe Jezus de wet uitlegt. Het specifieke stuk 5:44 is een uitleg van hoe men de andere wang kan toekeren. Daarnaast zegt Helen in hetzelfde gesprek tegen Jane:
“… I hold another creed; which no one ever taught me, and which I seldom mention; but in which I delight, and to which I cling; for it extends hope to all: it makes Eternity a rest – a mighty home. Not a terror and an abyss. Besides, with this creed, I can so clearly distinguish between criminal and his crime; I can so sincerely forgive the first while I abhor the last: with this creed revenge never worries my hart, degradation never too deeply disgusts me, injustice never crushes me too low: I live in calm, looking to the end.” (Brontë, 58)

Hieruit is duidelijk op te maken dat Helen de wet door Jezus uitgelegd ook zelf naleeft. Ze neemt het onrecht, omdat ze een goede Christen wil zijn. Helen volgt de wetten die haar opgelegd zijn door haar geloof. Ze veroordeelt mensen niet.

1.3 Het breken van de conventies
Dat Helen mensen niet veroordeelt en daarmee de wetten van haar geloof volgt en niet de conventies van mensen blijkt als Jane van Mr. Brocklehurst op de stoel moet staan in het midden van de klas voor een onterechte straf. Jane vertelt over het moment dat Helen haar steun biedt en zo de regels breekt:
There was I, then, mounted aloft: I, who had said I could not bear the shame of standing on my natural feet in the middel of the room, was now exposed to general view on a pedestal of infamy. What my sensations were, no language can describe; but just as they all rose, stifling my breath and constricting my throat, a girl came up passed me: in passing, she lifted her eyes. (Brontë, 67)

Deze optiek deelt ook Thomas Vargish, als ook Adrienne Rich (grappig genoeg in precies dezelfde woorden):
Helen Burns is strong of will, awkward and blundering in the practical world yet intellectually and spiritually mature beyond her years. Severe, mystical, convinced of the transitory and insignificant nature of earthly life, she still responds to Jane’s hunger for contact with a humane and sisterly concern. She is consumptive, soon to die, burning with an other-worldly intensity. Jane experiences Helen’s religious asceticism as something impossible for herself, tinged with “an inexpressible sadness”; yet Helen gives her a glimpse of female character without pettiness, hysteria, or self-repudiation; it is Helen who tells her, “If all the world hated you, and absolved you from guilt, you would not be without friends”.(Vargish, 146& Rich,146)

2. De invloed op Jane

2.1 Voordat Jane Helen ontmoet
Vanaf het begin van het verhaal toont Jane een overtuiging dat haar onrecht wordt aangedaan. Wat voor een lezer tegenwoordig gelijk in het oog springt, is voor een lezer uit de tijd van het boek (1847) misschien niet zo gewoon. Er bestonden toen ook nog geen mensenrechten. Jane was als kind al uitgebarsten in ‘fire and violence’.

2.2 Het temperament in bedwang houden
Vanaf het moment dat Jane Helen ontmoet wordt ze geconfronteerd met de vragen waar geluk in gevonden kan worden en wat het goede leven is. Bij de kennismaking met Helen leest Helen het boek Rasselas. Deze roman van Samuel Johnson bevat karakters die met dezelfde problemen kampen.
Gedurende deze periode is te merken dat Jane niet gelooft in de zelfontkenning die Helen eigen is en die zij uitdraagt voor haar geloof. Echter, gedurende deze periode leert Jane onder invloed van Helen wel haar temperament meester worden. Zo komt dit ook naar voren bij: Charlotte Bronte and the Mysteries of Love:
John strikes Jane, breaks open her head, blood flows, and the child erupts into passion, hysteria, rebellion: ‘like any other slave, I felt resolved, in my desperation, to go all lengths’. Aunt Reed attempts to extinguish the flames by incarceration in the red room, where Jane ‘grew by degrees as cold as stone, and then my courage sank.’ But the fire resurges at intervals: ‘the fury of which she was incapable had been burning in my soul all day’, until merging in the consuming spiritual passion of Helen Burns, it becomes refined and manageable.(127)

Dat Jane haar emoties onder controle houdt blijkt als Jane bij haar stervende tante op bezoek gaat. De beheersing van (gepassioneerde) emotie werd haar aangeraden door Helen. Ze vertelt dan:
My tears had risen, just as in childhood: I ordered them back to their source. (Brontë, 231)

2.3 De andere wang toekeren
In het verhaal zijn echter meer invloeden van Helen te ontdekken. Het toekeren van de andere wang, het vergeven van de mensen die onrecht jegens Jane hebben uitgehaald en het niet koesteren van wrok, zijn ook terug te vinden als ze bij haar stervende tante is. Op het moment dat Jane de brief van John Eyre krijgt van haar tante zegt ze tegen haar tante:
“Love me, then, or hate me, as you will,” I said at last, ” you have my full and free forgiveness: ask now for God’s; and be at peace. (Brontë, 240)

2.4 Het breken van de conventies
Zoals Helen de conventies van mensen breekt om de wetten van God te volgen, zo geeft Jane aan niets te geven om de conventies van mensen in een gesprek met Mr. Rochester:
“And if the laid you under a ban for adhering to me?” “I, probably, should know nothing about their about their ban; and if I did, I should care nothing about it.” “Then, you could dare censure for my sake?” “I could dare it for the sake of any friend who deserved my adherence; as you, I am sure, do.” (Brontë, 205)

Conclusie
Achteraf gezien vertelt Jane Eyre nog een grafsteen te hebben laten plaatsen bij het graf van Helen Burns. Met de tekst “Resurgam” daarop onder de naam van Helen. De tekst onder de naam betekent zoiets als: ‘ik zal herrijzen’. De vraag of de herinnering van Helen Jane is bijgebleven is al snel beantwoord. De toevoeging die ik hier aan de orde hebt gesteld is de vraag of Helen een invloed heeft gehad op Jane. De mate van die invloed is nog niet veel bekeken. Het is dan ook een interessante vraag voor de toekomstig onderzoek. Momenteel wordt er gediscussieerd over de vraag of Jane Eyre een als roman gezien moet worden, of als een serieus werk over religie. In hoeverre Helen als rolmodel gezien kan worden vanuit religieus oogpunt kan dan een interessant punt zijn om te bekijken. Deze vraag heeft dit essay niet bestreken, althans niet volledig. Ik heb me meer gericht op de algehele invloed van Helen, al motiveert ze al haar bewegingen wel vanuit haar geloof.
Uit de gegeven voorbeelden in deze paper blijkt dat Helen invloed heeft op Jane Eyre. De andere wang toekeren, het breken van de conventies van mensen voor mensen die het verdienen en het temperament in bedwang houden zijn aspecten niet alleen besproken zijn door Helen met Jane, maar die door beiden in de praktijk worden gebracht.

Bronvermelding
Charlotte Brontë Jane Eyre, Oxford World Classics, 1998

Adrienne Rich, Critical Essays on Charlotte Bronte, University of Miami, 1990

Thomas Vargish, The Providential Aesthetic in Victorian Fiction, University Press of Virginia Charlottesville, 1985

Charlotte Bronte and the Mysteries of love