Als eerste gedeelte van de definitie van de tragedie geldt volgens Aristoteles dat het een eenheid van handeling, plaats en tijd dient te hebben. Dit dient een fout of misstap van de karakters te betreffen. Het geheel dient over één handeling te gaan, daar noodzakelijk is voor de mogelijkheid voor de katharsis. Ten tweede dient het koor het effect van de handeling – het gruwelijke lijden van de karakters – bij het publiek over te brengen of te benadrukken. Om daartoe in staat te zijn dienen de woorden dus melodisch en ritmisch te zijn. Dit laatste geldt ook voor de karakters, opdat zij hun handelen en hun lijden juist kunnen uitbeelden en daarmee de katharsis kunnen laten werken. Ook dienen de karakters van een tragedie bezig te zijn met de handeling en niet te vertellen wat er gebeurt of hoe zij zich voelen. Een goede tragedie laat de katharsis werken door middel van de eerder genoemde dingen; dus niet door een vertelling van de handeling, maar door het correct uitbeelden van de handeling. Dit omdat het karakter zichzelf toont in de handeling. Het bovengenoemde ondersteunt het plot – wat het verloop van de handeling toont – bij het publiek leiden tot het ervaren van de katharis. Het gruwelijke lijden dat volgt uit de fout of misstap van het lijdende karakter dient medelijden en angst bij het publiek op te wekken, in plaats van de normale weerzin voor die fout of misstap. Op deze manier vindt dan een ethische zuivering van de emoties van het publiek plaats.

De vertalers schrijven dat de vertaling in de voetnoot ‘meer overeenkomt met de traditionele opvatting’. De in de voetnoot bedoelde katharsis is meer bedoeld als reiniging van de ziel. Oorspronkelijk had dit begrip in het Grieks een medische betekenis, namelijk een darmspoeling met als doel de reiniging van het lichaam. De katharsis zoals opgevat in de voetnoot geeft duidelijker aan dat er een reiniging van de ziel plaats vindt en wel door middel van het opwekken van angst en medelijden. Dit is niet zoals in de vertaling. Bij de vertaling wordt het lijdende personage ontdaan van het weerzinwekkende element. Dit gebeurt dus wel in de ogen van het publiek. Het gebeurt namelijk door middel van de angst en het medelijden dat zij ervaren. Echter duidelijk wordt daarbij niet gemaakt dat het ook een bevrijding van bepaalde onzuivere emoties voor het publiek oplevert. De daadwerkelijke zuiverende werking voor de ziel van de toeschouwer staat dus niet aangegeven in de vertaling, maar wel in de voetnoot. Het maakt dus een verschil tussen de toneelspeler die ontdaan wordt van weerzinwekkende elementen voor het publiek in de vertaling en het publiek dat een zuivering van de emoties krijgt in de voetnoot.

Bijgevolg komt de vertaling in de hoofdtekst minder overeen met de traditionele opvatting. Sterker nog, de vertaling in de hoofdtekst geeft blijk van een andere opvatting. De opvatting die gezien kan worden in de vertaling is meer gelijk aan die van Plato over toneel en literatuur. Plato was van mening dat deze een opvoedende taak hadden en dus moralistisch uitleg gaven. Dit zou voor de interpretatie van de tragedie van Aristoteles betekenen dat de tragedie gezien dient te worden niet als met doel de emotionele bevrijding voor de ziel van de toeschouwer, maar enkel als onderricht van die toeschouwer. Dit onderricht, de tragedie, de angst en het medelijden ervaren door het publiek, heeft dan enkel als doel om het publiek zich bewust te maken van wat niet te doen in het geval van het lijdende personage.

Een hedendaags voorbeeld van een tekst waarin de katharsis optreedt is De Aanslag van Harry Mulisch. Het staat zelfs geduid in het motto en de afsluitende zin van het boek. In het motto is sprake van een uitbarsting van een vulkaan. In de afsluitende zin is er sprake van aswolkjes die onder de schoenen van het personage voorkomen.
De hoofdpersoon is aan het begin van het boek gekweld door het foute handelen van anderen tijdens de oorlog. Aan het einde van het boek is hij verlost van alle kwelling die hij ervoer door de oorlog. Hij heeft namelijk in het boek zelf alle oorzaken en handelingen van andere personages, die ertoe geleidt hebben dat hij zijn familie verloor, uitgezocht en daar heeft hij vrede mee gevonden. De lezer heeft met lezen van het verhaal de mogelijkheid om zich bewust te worden van het leed wat geleden is in de oorlog en tevens de mogelijkheid om de verlossing van dat leed te ervaren.
Zo leidt de bewustwording niet tot de kwelling, die de reden is waarom men meestal niet leest over feiten uit de oorlog. De oorlog wordt dus ontdaan van zijn confronterende kant om het lijden en de menselijke fouten te kunnen begrijpen.

Share