PJ Bruyniks is al lang een actief kunstenaar die zichzelf graag verwikkelt met het bedrijfsleven voor een contrastwerking. Ondanks dat dit voor een kunstenaar niet de meest voor de hand liggende benadering van het vak is, streeft Bruyniks er juist naar om andere kunstenaars die meerwaarde te laten ontdekken. In zijn atelier middenin Amsterdam vertelt hij zijn verhaal.

PJ Bruyniks als kunstenaar
‘Ik was nog heel jong toen ik mijn eerste werk verkocht, maar gelijk al groeide het verlangen naar meer van die sensatie. Ik heb mij met mijn kunstzinnige ambities moeten vrijvechten en daardoor zocht ik naar de vrijheid. Daarom ging ik liftend naar Parijs om daar naar grote kunstwerken te bekijken en de grote meesters te bestuderen.’

‘Ik heb altijd, ook nu nog, geprobeerd te onderzoeken en ik blijf daardoor nooit lang aan hetzelfde thema of dezelfde stijl werken. Juist de contrasten binnen een thema probeer ik te benadrukken en dat levert, als het lukt, spannende beelden op. Ik werk thematisch en ook heel serieel. Dat heb ik altijd gedaan. Eerst wilde ik goed het vak leren en schilderde trouw naar de gezichtswaarneming. Midden de jaren tachtig begon ik wilder te schilderen. Door de Duitse stroming Neue Wilde geïnspireerd werd ik ruwer. Op een gegeven moment begin jaren negentig dacht ik: ik ga weer terug naar de basis, vorm en kleuren. In elk schilderboek zie je hoe kleuren werken. Dan zie je een vierkant met rood en groen in het midden en hoe zich dat verhoudt tot wat je waarneemt.’

‘En met die twee kleuren, rood en groen, ben ik dan ook begonnen, ik heb ze vervangen met tomaten en sperziebonen. En dat ging steeds verder in tweeluiken. Ik kon alleen nog maar denken in tweeluiken, in contrasten. Ik zag wat en ik zat te denken aan hoe je dat kon contrasteren. Ik wilde spelen met hoe het anders zou kunnen. Symmetrie is voor mij heel belangrijk en intrigerend. Het zijn verhoudingen die ik heel spannend en uitdagend vind om te onderzoeken.’

‘Ik hoop wel dat men mijn werken in de serie ziet, dat biedt zeker een surplus. Maar tweeluiken, en al helemaal mijn vier- of zelfs achtluiken, worden niet altijd bij elkaar verkocht. Ik probeer daar niet bij stil te staan en als ik aan een werk bezig ben, dan ben ik toch in een serie aan het denken. Zolang als ik kan blijven onderzoeken, zie ik nog contrasten genoeg.’

‘Zo ben ik nu bezig met een serie van schoonzwemsters. De kleuren van de acht schilderijen lopen in elkaar door, de contrasten blijven. Ik zag de foto’s van schoonzwemsters in de krant en ik vond het een maffe sport, maar toen ik de foto’s zag, zag ik de mogelijkheid om de contrasten uit te diepen, terwijl de kleuren verspringen. Het is nu alweer een tussenserie geworden. Je bent nu eenmaal bezig en dan zit je aan de mogelijkheid om thematisch je werk uit de diepen. Zo ben ik al bezig met het ontwikkelen van een volgende serie over persoonlijke hygiëne.’

Op de vraag in hoeverre zijn werk een onderzoek naar realistische structuren is, zegt hij dat alleen maar te kunnen beamen. ‘Ik hoor het vaak, ikzelf ondervindt het niet bewust zo, maar ik denk wel dat het een manier is om grip te krijgen op de ideeën die intrigeren, de contrasten tonen die ideeën het duidelijkst.’

‘En ik ben er niet een van de photoshop bewerking of de digitale kunst. Je ziet dat men dezelfde dingen kan doen, en ook opzoek is naar dezelfde dingen. Alleen het middel blijft toch ondergeschikt aan het idee. Ikzelf heb er altijd naar gestreefd om dingen goed neer te kunnen zetten. Ik oefende, en oefende, ik raakte helemaal verslingerd aan de perfectionering van techniek. Voor de hand liggend is daarbij het onderzoeken hoe schaduwen werken. Maar ook heb ik zo vroeger een tijd lang handen geschilderd. Ik wilde die handen zo weergeven dat ze echt waren. Het echte is toch onvervangbaar.’

‘Op een gegeven moment dan heb ik het geperfectioneerd en dan probeer ik weer iets nieuws onder de knie te krijgen. De ander is succesvol met iets en blijft daarmee doorgaan of neemt opdrachten aan. Bij opdrachten moest ik voor mijn gevoel teveel concessies doen en daarom was ik te geblokkeerd voor opdrachten.’

‘Heel veel kunstenaars doen ook ander werk ernaast. Dus ze hebben dubbele ervaring die zij een bedrijf kunnen bieden. De meeste benaderen het erbij werken als zichzelf behelpen. Dat is jammer, ze zien dan niet de meerwaarde van hun zakelijke denken. Het bedrijfsleven is een bron van andere problemen, spanningen en vermengingen. Als je alleen maar bezig bent met het doek, dan zie je niet de praktijk waarin dat doek zich bevindt. De spanningen en uitdagingen zouden een kunstenaar dus ook kunnen aanspreken.’

‘Het werkt ook andersom. Bedrijven gaan vaak niet efficiënt om met de mogelijkheden die zij hebben. Er moet echt korter gewerkt worden, daar is echt zoveel winst te behalen. Het kan makkelijker korter en leuker. Naast het tijdsverlies, is het ook een regelrechte beperking. Vaak komt de innoverende kracht pas weer terug als men even een stapje terug doet en men de zaken van een afstandje bekijkt. Net als een kunstenaar die naar zijn werk kijkt, als een geheel. Er moet niet langer gewerkt worden, maar korter met meer ruimte om te innoveren, dat gebeurt door meer vrijheid.’

‘Op een gegeven moment wilde ik toch meer bezig zijn met het schilderen. Ik voelde me beperkt door het denken in het bedrijfsleven. Daarom ben ik een paar jaar geleden gestopt met het werken ernaast. Ik heb wel altijd de wens gehouden om het innoverende en creatieve van de kunst in het bedrijfsleven te krijgen.’

‘Daarom ben ik nu bezig met het oprichten van een onderneming genaamd I AM BAM (Business Artists Matching). Ik wil bedrijven de mogelijkheid bieden om een kunstenaar als consultant in te huren. De visie van een kunstenaar op vraagstukken van het bedrijfsleven is een toevoeging voor ondernemend Nederland. Er zijn hier al voorbeelden van, maar die zijn mijn inziens nog te beperkt. Dan laat men de kunstenaars helpen bij het inrichten van de werkruimte, om zo de creativiteit van de werknemers te stimuleren.’

‘Met een andere mind-set wordt er toch anders en fris op de zaken gekeken. Vaak geeft een consultant binnen het vakgebied geen nieuwe ideeën, maar is het enkel een nieuwe consultant die het zegt. Terwijl de kunstenaars juist een andere manier van denken en kijken hebben, is het bedrijfsleven nog niet die mogelijkheid geboden.’

‘Kunstenaars zijn heel onderzoekend, ze kijken toch volledig anders tegen de wereld aan en beleven de problematiek toch volledig anders. Met hun creativiteit verkennen ze de problemen, ze spelen met de objecten, ze zien de spanningsvelden en de dynamiek en ze komen toch weer tot andere oplossingen.’

‘Dus juist niet alleen maar het werk van iemand ophangen en ernaar staren in de hoop op inspiratie voor een oplossing. Nee, diegene die zo creatief denkt als een soort van denktank gebruiken. Het is hun manier van denken die anders is en die het verschil kan maken, niet alleen het resultaat van hun denken, dat doek.’

‘Het zou tevens een mogelijkheid geven voor meer kunstenaars om te leven van hun creativiteit. Het is niet de bedoeling dat de kunstenaar voor een bedrijf iets gaat maken, maar misschien dat een kunstenaar er zelfs ook nog een vervolgopdracht uit krijgt. Voornamelijk gaat het echter om het leveren van een andere mind-set.’

‘Als je je als kunstenaar bewust bent van het verschil tussen het artistieke denken en het zakelijke denken, dan ontkomt die kunstenaar er niet aan na te denken over de toeschouwer van de kunst. Hoe je daar als kunstenaar mee omgaat is persoonlijk. De een wil juist zijn publiek heel graag aanspreken, de ander wil juist iets onbevlekts neerzetten. Maar in ieder geval krijg je als kunstenaar de realisatie dat je bezig bent met iets dat niet standaard is en dat een grote invloed op het leven van anderen kan hebben. Het levert dus een hernieuwing voor beiden op.’

‘Innovatiever wordt er dan in ieder geval wel gewerkt, effectiever werken zal daar weer opvolgen. Het is een ideaal, maar om het bedrijfsleven te kunnen beïnvloeden, om daar een verschil uit te kunnen maken, om aldaar het alternatieve denken mogelijk te maken, lijkt me geweldig voor beide partijen. In mijn eigen ervaring als werknemer in het bedrijfsleven en als kunstenaar heb ik dit spanningsveld als inspirerend en vol van mogelijkheden ervaren.’

‘Zo heb ik zelf juist over mezelf als kunstenaar geleerd door in het bedrijfsleven te werken. Ik zou het bijvoorbeeld ook niet leuk vinden als iemand met vreselijke ideeën, bijvoorbeeld racistische ideeën mijn werk zou kopen. Ik idealiseer de toeschouwer van mijn werk, ik denk dat iedere schilder dat wel doet. Maar ik hoop in ieder geval dat degene die mijn werk koopt zich wil laten verrassen, die dus open staat voor een nieuwe ervaring, die zich even van de wijs kan laten brengen en vervolgens in staat is om met die gedachtegang wat te doen.’

[Dit artikel is oorspronkelijk geschreven voor www.kunstwerkkopen.nl]