De Nederlandse vertaling van het boek A Secular Age van Charles Taylor is recent verschenen. Dat is goed omdat het een belangrijk boek is in de discussie over de toekomst van onze samenleving. Dit boek maakt het mogelijk een gangbaar idee op de schop te gooien. Vaak genoeg doen wij de causale aanname dat de seculiere samenleving is ontstaan met de ontwikkeling van onze samenleving, onszelf en de wetenschap. We hanteren hierbij een lineaire benadering van onze tijd en dus een chronologische volgorde van de ontwikkeling van onze samenleving van ‘vroeger’ tot aan de moderniteit. Religie wordt daardoor tegenover moderniteit geplaatst, terwijl deze verschijnselen heden ten dage juist synchroon bestaan. Onterecht lijkt religie daardoor met de ondergang bedreigd.

Voor Taylor is het een belangrijk punt dat we onszelf altijd op narratieve wijze begrijpen. We moeten ons verleden begrijpen om onszelf te begrijpen. Taylor spreekt in dit verband over social imaginary, onze beeldvorming van de samenleving. Ook begrijpen we onszelf in contrast tot andere samenlevingen. Maar eigenlijk begrijpen we onszelf daarmee niet goed, we zien onszelf als het westen. Vaak wordt de tijd waarin we leven als seculier gezien. Die opkomst van seculariteit wordt dan omschreven als het directe gevolg van het verval van religie. Dit is dus een causale aanname die Taylor bestrijdt. Religie wordt in die seculiere visie als het ware ingeperkt door de moderniteit, terwijl zo laat Taylor ons zien: onze geschiedenis ons anders leert. Eerdere religies zijn als instituties wel aangetast door de ontwikkelingen in onze samenleving, maar het geloof zelf is niet aangetast. Sommige eerdere vormen van het geloof zijn niet meer te praktiseren of beter nog als geloofwaardig te beschouwen. Er zijn door de gehele geschiedenis heen destabilisaties van religie aan te wijzen. Zulke destabilisaties beschouwt Taylor als behorend bij transformatieprocessen van de religie in kwestie. Zo hebben we een authenticiteitrevolutie gehad in de jaren zestig. Authenticiteit is niet meer iets voor de culturele elite, maar iets voor algemeen opinie: we zijn op zoek naar onszelf, onze eigen identiteit en ook ons eigen geloof. Iemand kan iemand anders zijn of worden, dan krijg je een poreus zelf dat door het pluralisme een ethische keuze moet maken over hoe dat zelf zichzelf ziet en welk geloof daarbij past.

Ook gebruikt Taylor het begrip substraction theory, deze theorie gaat uit van het idee dat men een geloof polijst tot de gewenste vorm. Om te begrijpen wat het is om een mens of een deel van de samenleving te zijn, beoogt Taylor een meer zig-zag-benadering van religie in plaats van de huidige lineaire. Elke vorm van religie op zich bekijken is nuttiger, dan ze allemaal automatisch als resultaat van elkaar zien. Religies hebben groot verval gekend, maar dit verval is niet uniform door ruimte of tijd heen. Gedurende de opeenvolging van generaties ontstaan en vervallen nieuwe, oude en mogelijke religies. We worden telkens andere mensen, andere ideeën, maar dit is alleen te zien als we onze sociale imaginary deconstrueren. In het geval van religie betekent dit dat we moeten zien hoe ons streven naar authenticiteit en de substraction theory ons beeld van geschiedenis hebben gevormd.

Samenlevingen bestaan uit meer dan religies, ze bestaan uit individuen. Dit klinkt logisch, maar dat komt doordat dit idee genaturaliseerd is met de jaren. En juist van dat proces probeert Taylor ons bewust te maken. Dat bewustzijn van de diversiteit en van het ontwikkelingsproces van het zelf, is de basis waarop we gemeenschappelijke grond kunnen vinden voor een realistische en goede samenleving.

Share