Sharon Hagenbeek is Watching You!

De Rebel Augustinus

door

[Dit artikel is geschreven voor en verschenen op www.zinweb.nl op 

Veranderingen in geloof zijn, hoe lastig en eng ze ook lijken, van alle tijden. Een mooi voorbeeld daarvan is het denken van Augustinus dat de Christelijke kerk op zijn kop zette.

Zijn erbarmelijke voorgeschiedenis

In 354 wordt een heidense jongen geboren in het gebied dat vandaag de dag Algerije wordt genoemd, zijn naam is Augustinus. Hij heeft geen makkelijke jeugd, mede omdat het gezin weinig geld bezit. Wanneer er geen geld meer is voor zijn opleiding wordt hij naar eigen zeggen wild. Tijdens die jaren van armoede overlijdt zijn vader, maar weet zijn moeder gelukkig andere mensen te vinden om zijn studies te financieren. Hij studeert vol overgave en werkt zichzelf op tot hoogleraar in de retorica.

Meer dan een succesverhaal

Tot die tijd is zijn leven een succesverhaal waarin moeilijkheden overkomen zijn zonder te steunen op religie, maar in 386 gebeurt er iets opmerkelijks: Augustinus bekeert zich tot het Christendom.

Zijn eerdere succes is niets in vergelijking tot de jaren na die bekering. Na een aantal jaar aan de studie van de bijbel te hebben gewijd, wordt hij vanaf 396 bisschop tot aan zijn dood. Vanuit die hoedanigheid zou hij tot ver na zijn dood een ongekend grote invloed op het Christelijke denken hebben.

Tegen de gangbare verwachting in was Augustinus namelijk juist zo invloedrijk vanwege zijn leven voordat hij zijn geloof vond en de manier waarop hij het vond en gedurende de rest van zijn leven zag. In de vele geschriften die hij naliet, vertelt hij uitgebreid over zijn leven zonder God én over hoe hij uiteindelijk tot God kwam.

In zijn bekendste werk, Confessiones (Belijdenissen, 397-398), valt te lezen over hoe hij voor het eerst tot waarlijk het lezen van de bijbel kwam:

‘Ik zei deze dingen en huilde met het meest bittere schuldbesef van mijn hart, toen ik plotseling de stem hoorde van een jongen of een meisje – ik weet niet welk – komend van het naburige huis, alsmaar herhalend scanderend:  “Neem, lees! Neem, lees!”’

Augustinus bevond zich in een volledige persoonlijke crisis en juist op dat moment werd hij geroepen tot het lezen van de bijbel. Dit klinkt niet als bijzonder vernieuwend, maar dat was het echter wel, zelfs zozeer dat hij regelmatig wordt aangehaald als een protestant avant la lettre.

Zijn hele leven had hij zonder God geleefd totdat hij tot de bijbel en het geloof getrokken werd. Het was een persoonlijke ervaring die hem ertoe leidde en niet, zoals destijds gebruikelijk, de kerk met haar hiërarchie en haar tradities. Wat Augustinus betreft kan daadwerkelijk geloof alleen waarachtig zijn als het een geïnternaliseerde beleving is. Het kan niet opgelegd worden vanuit de kerk, het kan niet door andere mensen bepaald worden en men kan ook niet echt geloven als men enkel de rites ondergaat: echt geloven is aan het individu zelf.

Het belang van Augustinus vandaag de dag

Al is zijn invloed op het Christelijke denken door de eeuwen heen ongeëvenaard gebleven, toch is het verrassend om te zien hoezeer de onderwerpen waar Augustinus over schreef in zijn vele geschriften (maar liefst meer dan 12.000 bladzijden van zijn hand), vandaag de dag nog volop vraagstukken zijn waarmee geworsteld wordt.

Met alle problemen van vandaag de dag, lijkt niets meer beschermd tegen veranderingen. De wereld seculariseert en daarmee zou het binnenkort gedaan zijn met religie. Tegelijkertijd zijn er steeds meer vormen van gepersonaliseerde geloof. Zo sprak Frits de Lange recent nog in een interview op Zinweb over dit soort vormen van religie.

Zelfs Augustinus hield zich, zoals gezegd, al bezig met de individuele ervaring van religie. Hij deed dat niet alleen door de goede geloofsbelijdenis weg van het instituut van de kerk, naar het individu te halen. Niet onbelangrijk voor een dergelijke manier van het belijden van religie, zijn namelijk de noties van emotie en ratio.

Anders dan destijds, en misschien vandaag de dag nog steeds, gebruikelijk was, was Augustinus er niet van overtuigd dat rationaliteit genoeg was om een goedgelovige te zijn, volgens hem komt men met het intellect alleen niet waarlijk tot God. Echt geloven valt niet te controleren of te sturen, dat moet men voelen in het hart.

Meer lezen over Augustinus? Hier zijn enkele suggesties (via Bol.com):

  • Reizen met Augustinus (door J.A. van den Berg, over het vreemdelingschap of pelgrimage bij Augustinus)
  • Belijdenissen (het boek van Augustinus waaruit geciteerd is in dit artikel)
  • Een stil moment (een boekje met inspirerende citaten van Augustinus)

Filosofie

 
 
 

0 reacties tot nu toe ↓

  • Er zijn nog geen reacties.

Reageer

Comment: