‘Als verhaal vind ik het zeer geslaagd, maar het zou volstrekt onverantwoord zijn als de erin gehanteerde manier van schrijven een algemeen historische methode zou worden.’ Geert Mak over journalistiek, literaire non-fictie, geschiedschrijving en zijn nieuwe project.

Portret van een schrijver en zijn werk in de literaire traditie.

Recensie van Lijden aan de Tijd – Franse intellectuelen in het interbellum
Auteur: Marleen Rensen
Uitgeverij Aspekt
2009
[deze recensie is geschreven voor het Tijdschrift voor Filosofie, Universiteit Leuven]

Deze zomer won Dulce Maria Cardoso de European Union Prize for Literature. Deze eer werd haar toegekend voor haar tweede roman Os Meus Sentimentos. Recent werd dit boek vertaald naar het Nederlands en is het verschenen onder de titel: “Violeta en de Engelen.” Land van herkomst, Portugal ontving het boek dankbaar, en nu kan ook Nederland er dan eindelijk van genieten.

Ik las het gedicht ‘Hoe sê mens dit’ van Antije Krog en ik was geschokt, ik was meer dan geschokt: het gedicht deed mij denken aan afgrijselijke bejaarde billen, dus ik werd misselijk, zeer zwak en misselijk. Het idee van deze aanblik alleen al, maakte dat ik mezelf en ook toekomstige lezers van dit gedicht moest wapenen tegen de performativiteit van dit gedicht. Dus leek een analyse van dit mij de beste manier om mijn afgrijzen te doen verbleken. Een belangrijke vraag daarbij is: hoe word ik en hopelijk ook u misselijk van dit gedicht?

De modernisten vinden dat er grote vernieuwingen nodig zijn. Daarom zetten zij zich af tegen de romantiek. Zo zagen zij de romantische vervreemding tussen de bohemien en de bourgois niet als een aan de mens verbonden tegenstelling tussen de begeeste natuur en de mens. Er is wel vervreemding maar deze is niet verbonden aan de emoties en het geestelijk leven van de mens. De modernistische vervreemding is tussen het anonieme individu en de grote stad. Dat individu houdt het geestelijke in zijn menselijkheid vast te midden van de geïndustrialiseerde, objectieve, empirisch beschrijfbare, droge en harde wereld.

Madame de Staël denkt over gevoelens en het begrip daarvoor, in plaats van de verlichting met als doel het verlichten door middel van kennis. In de literatuur (de romans) zou een uiteenzetting of schildering van het hele gevoelsleven van de mens te vinden moeten zijn. Het gaat hier om de roman als ethiek.

In zijn L’être et le néant wees Sartre’s al op de noodzakelijke existentiële psychoanalyse. In Saint Genet voert hij zo’n analyse uit op Jean Genet. Zodoende hier een analyse van deze tekst voorzien van mijn eigen commentaar.

Dagboek van de Dief stelt ons voor de vraag naar liefde en laat ons zien dat de liefde niet automatisch moreel goed is. Maar het velt zelf ook een oordeel: er is geen alomvattende standaard voor de ware liefde. De liefde die Jean heel beeldend omschrijft is niet anders dan de liefde die jij of ik ervaren. Zijn liefdesobject is wel anders, maar dat is een kwestie van schoonheidservaring.

Hij is één van de grotere Nederlandse filosofen die geëxporteerd worden naar het buitenland. Alom erkend en gewaardeerd geschiedfilosoof Frank Ankersmit heeft zijn vorige boek nog niet gepubliceerd en hij vertelt alweer over de volgende twee boeken die momenteel bij Columbia University Press liggen om te verschijnen in het volgende jaar. En zoals men bij zo’n hoeveelheid misschien niet zou verwachten zijn de onderwerpen waar hij over schrijft wel gerelateerd. Hij vertelt graag over de lijn die hij ziet in zijn werk en over de verbindingen tussen zijn interessegebieden. Vanuit zijn eigen ervaring met de geschiedenis neemt hij ons mee naar de kernbegrippen van zijn geschiedfilosofische werk: de metafoor, de representatie en de ervaring.

In dit essay heb ik getracht om het gedicht ‘Hoe sê mens dit’ van Antije Krog [zie onderaan] te beschouwen in een communicatiesituatie. Ik heb mijzelf daarbij als lezer in die communicatiesituatie geplaatst door middel van de reader-responstheorie. Vervolgens heb ik de mogelijkheid om literaire betekenis toe te kennen aan een tekst, besproken. Ook heb ik van de reader-responstheorie gebruik gemaakt om aan te geven hoe het verschil tussen waarheid en fictie bij een interpretatie van dit gedicht hetzelfde is als bij een beschouwing van de geschiedenis. De keuze om een tekst als waarheid te beschouwen zal concluderend blijken hetgeen wat performativiteit mogelijk maakt.

Deze tekst heb ik uitgesproken als referaat voor Basis Begrippen Culturele Vakken 2006-2007.

De opdracht voor deze analyse luidde: laat zien waarom je de tekst niet begrijpt. Met deze opdracht was het mogelijk deze tekst te analyseren, zoals ons geleerd was tijdens het college.