Arnon Grunberg – OMDAT IK U BEGEER
Samengesteld door: Mark Schaevers
Uitgever: Nijgh & Van Ditmar, 2007
ISBN: 978 90 388 90418

Deze bloemlezing bestaat uit een verzameling door Arnon Grunberg geschreven brieven die gepubliceerd zijn in Het Parool en het tijdschrift Humo. De brieven, gericht aan vriend en vijand, zijn chronologisch geordend en voorzien van een redelijk uitgebreide uitleg over de relatie van de ontvanger met de schrijver. Zo lezen we aan het begin de brieven gericht aan zijn familie en geliefden, en verderop komen de nieuwere contacten, zijn collega-schrijvers of Grunbergs reacties op een ontstane situatie. Door deze intimiteit lijken de brieven geschikt om meer inzicht te geven in de persoon Grunberg. Maar zijn deze brieven wel geschikt om dat inzicht te verschaffen?

Grunberg schrijft zijn moeder dat hij zeer dankbaar is voor de opvoeding die hij van haar kreeg. Daarbij profileert hij zichzelf als een karakter, rechtstreeks uit het boek van Bordewijk, dat niet alleen getekend is voor het leven, maar de opvoedingsstijl zelfs uitdraagt in alle relaties die hij aangaat. Met dit in het achterhoofd lees je de andere pikante brieven – waarin Grunberg openlijk vijanden en voormalige vrienden belaagt – niet meer alleen als twijfelwekkend of Grunberg zijn woorden wel echt meent, maar ook wordt voor de lezer de vraag naar wie Grunberg dan is steeds pregnanter met passages als:

“… Dan zijn er maar een paar, die ik anders wil achterlaten dan ik ze heb aangetroffen. Dat kan betekenen – het heeft niet mijn voorkeur, maar soms heb ik geen keus – dat ik ze kapot moet maken. Ze willen niet genezen, ze willen niet veranderen. Het gekke is, maar dat zal jou niet verbazen, dat destructie, meer nog dan liefde en seks, passie in mij losmaakt.”

Wie is Arnon Grunberg dat hij daadwerkelijk bereid is zo destructief te zijn? En dat naar eigen zeggen omwille van degene die hij een verandering gunt, bijvoorbeeld een vriend. Hierbij moet de lezer zijn of haar eigen ideeën over de mens, zijn vriendschap en destructie nagaan, om dit überhaupt te kunnen begrijpen. Bij een begrip van Grunbergs destructieve ideeën kom je gelijk weer bij de oorspronkelijke en verder kristalliserende vraag: wie is Grunberg? En belangrijker nog: waarom vindt hij dat hij zo’n invloedrijke rol in het leven van de ander mag hebben?

Ook zijn veelbesproken relatie met de 70-jarige Elayne Kleeman komt aan bod. In een van zijn brieven aan haar noemt Grunberg zichzelf haar gigolo. Hij wist dat zij het zozeer wilde dat ze er wel voor wilde betalen, en hij was bereid die rol te vervullen. Daarmee werd hij ‘de chroniqueur van haar verval’. Is dit de goedbedoelde destructie die Grunberg haar gunt?

De lezer wordt in zijn poging een beeld te krijgen van de persoon Grunberg dus niet bepaald geholpen. Zou hij nu daadwerkelijk geen zelfrespect hebben dat hij zich zelf zo verlaagd, en daarom mensen die hem lief proberen te hebben zo behandelen – of is het een facade? Het moge duidelijk zijn dat de lezer beter af is dit boek niet te lezen als een mogelijk antwoord op de vraag: wie is Arnon Grunberg nu echt?

Maar hoe deze brieven dan wel te lezen? Ze laten zich het beste los van elkaar en van de persoon Arnon Grunberg lezen, ondanks het goede werk van de samensteller die ons tevens voorziet van zeer nuttige noten. Los gelezen zijn het prachtige brieven die je aan het denken zetten. Elk van deze brieven heeft scherpe kanten en bewoordingen. Zo is er een brief aan een van de vrouwen waarmee Grunberg getrouwd is geweest, waarin hij spreekt over de onvermijdelijkheid van het contactverlies.

“…De werkelijkheid die je eerst met elkaar deelde blijkt geleidelijk, eigenlijk onopgemerkt, om te zijn geslagen in een werkelijkheid die je van elkaar scheidt. Een illusie heet zoiets…”

De brief kan de lezer tot de conclusie doen komen dat Grunberg enkel een verbitterd mens is. Het is ook mogelijk, als de lezer hier ontvankelijk voor is, een indrukwekkende analyse te vinden van het waarlijk contact met een ander. Grunberg spreekt hierbij over vervreemding als de ‘achterkant van de intimiteit’. Enerzijds bestempelt hij zich als iemand waar geen ander lang mee zou kunnen leven, en anderzijds beschrijft hij het resultaat van de wisselwerking van een echte relatie: de teloorgang van waarlijk contact. Een eerlijke lezer zal zichzelf de vraag moeten stellen: ligt het aan Grunberg of is het gewoon onvermijdelijk dat men in de liefdesrelatie uiteindelijk de vervreemding tegenkomt?

Elk van deze brieven is een verhaal op zich. Een geprikkelde lezer herkent gecompliceerde en belangrijke vraagstukken uit het eigen leven en kan daardoor relateren aan de problemen die ook Arnon Grunberg te lijf probeert te gaan; Arnon Grunberg is ook een mens.

Share