Recensie van de strip Logicomix van Apostolos Doxiadis, Christos H. Papadimitriou, Alecos Papdatos en Annie Di Donna.

Je verdiepen in Logica en ervan genieten gaat voor de meesten van ons niet automatisch samen. Voor die mensen is er nu Logicomix. Deze strip verhaalt over een epische zoektocht naar de waarheid van Bertrand Russell.

Russell is zijn gehele leven bang om last te krijgen van waanzin, net als zijn oom of menig ander wiskundige of logicus. Tegelijkertijd heeft hij zijn leven gespendeerd aan het vinden van absolute fundamenten voor de Logica. Zijn persoon is interessant, maar dat is niet de voornaamste reden dat de makers van de strip voor hem gekozen hebben: zijn zoektocht heeft een tijdsspanne waarin alle andere moderne logici plaats krijgen. Het fictionele gedeelte van het verhaal betreft dan ook de ontmoetingen met grote logici als Frege en Cantor, maar dat maakt het verhaal er niet minder om. In de geest van hun zoektocht hebben zij zeker het nodige uitgewisseld. De makers benadrukken in hun verantwoording dat zij de filosofische, existentiële en emotionele worstelingen waarheidsgetrouw hebben weergegeven; uw verslaggever kan als filosoof hiervan getuigen. Iemand die met de vragen des levens worstelt, die op zoek is naar de fundamenten van de waarheid, heeft het niet altijd makkelijk. Grappig is dan ook dat in deze strip de waanzin aan de genialiteit zonder gene verbonden wordt. Achterin is een index van de prominente figuren te vinden, van wie bijna allen de strijd met hun waanzin verloren hebben.

De Volkskrant verkocht deze strip aan hun abonnees, waarbij meer dan drieduizend stuks over de zogenoemde toonbank zijn gegaan. Het zou mooi zijn als velen de strip zouden begrijpen, en dan niet alleen de logische problemen die op een simpele manier worden weergegeven. In het verhaal wordt ook het belang van een zekere waarheid weergegeven; de keuze voor of tegen de bemoeienis van Amerika met het conflict van de tweede wereldoorlog staat in de strip tegenover elk houdbaar idee van een logica. Er is meer nodig dan alleen dan alleen de wetenschap of de waarheid. Zonder een rationele geest die ons inzicht en verantwoordelijkheid geeft, zijn we nergens. Aan de makers van dit boek zal het in ieder geval niet liggen of de lezer het kan begrijpen. Ze hebben zichzelf in het verhaal geschreven en vormen het referentiekader van de tegenwoordige tijd. Het is niet echt een bijzondere toevoeging, ondanks dat de grap wordt gemaakt dat deze strip, net als de logica, zelfverwijzend is. Voor wat betreft de logica is dat voor Russell ook het grote probleem. De makers in het beeld is functioneel bedoeld, maar met de constante extra uitleg die ze geven komt het belerend over. Verder bieden ze ook niet een verdiepende of complicerende verhaallaag. Het is niet, zoals in bijvoorbeeld de strip Maus van Art Spiegelman, alsof de werkelijkheid van het verhaal een realiteitsschok geeft door hun inbedding.

Wel is het bijzonder vermakelijk om een serieus figuur als Bertrand Russell of Ludwig Wittgenstein te zien als comicfiguren in hun strijd om de waarheid. Dat geldt zeker voor de lezer die al bekend is met hun werk of hun persoon. Zonder die kennisachtergrond is het een leuke kennismaking met de ware wereld van de logici, filosofen en wiskundige. Tegen het einde van het boek wordt al gehint naar een vervolg, hopelijk wordt daarbij het thema van waanzin en genialiteit niet weggedaan zonder dat er een andere complicerende menselijke factor voor in de plaats komt. Het verslag van de worsteling met de waarheid heeft dat soort problemen nodig om een avontuur te kunnen zijn. Dat maakt dit juist een leuker boek dan welke andere uitleg van de theorie dan ook.