Niet vaak is de schrijfstijl van Amerikaanse grootheden als Scott Fitzgerald en Ernest Hemingway in een hedendaags jasje te lezen. Banks probeert daar met zijn boek Vanessa verandering in te brengen. De hoofdpersoon Vanessa doet al snel alle herinneringen aan de film Basic Instinct herleven. Ze heeft een sensualiteit die op de zinnen van alle mannen werkt. Ze is verleidelijk, gevaarlijk, onberekenbaar en weet met de galante allure van sociëteitsdame de lezer te laten smullen van haar leugens. Zo beweert ze dat ze tal van affaires heeft met onder andere Hemingway. Ze is de kat die met de muis van haar keuze speelt en hem vervolgens verslindt met huid en haar. Wanneer het verhaal aanvangt ontmoet de lezer al snel haar nieuwste muis: de gevierde kunstenaar Jordan Groves. Hij is het toonbeeld van egocentrische botte mannelijkheid en zelfs hij lijkt niet opgewassen tegen haar verleidingskunsten. De spanning tussen beiden lijkt onvermijdelijk en hun samenkomst wordt geholpen door de omstandigheden na de dood van Vanessa’s vader. Dat klinkt misschien voorspelbaar, maar de schrijfstijl maakt de verhaallijn alles behalve vervelend.

Er is iets goed mis met Vanessa, ze lijkt wel gestoord. Er is geen schandaal dat ze ontwijkt, eerder nog zoekt ze de problemen op. Het blijft een lange en spannende tijd onduidelijk waar haar onrust vandaan komt. Langzaam maar zeker wordt de lezer naar het einde van het verhaal toe getrokken met dezelfde weerzinwekkende aantrekkingskracht als de mannen in haar leven. Iedereen, ook de lezer, wil het weten, iedereen wil grip op haar krijgen: wat gaat er in haar om? Vanessa zal de lezer in ieder geval ook niet helpen: ‘Ik lijdt wel érgens aan… Geheimen. Dingen die voor mij geheim zijn gehouden en dingen die ik voor de rest van de wereld geheim heb gehouden. Geheimen zijn niet als leugens…Ze doden je ziel. Liegen is hooguit een techniek om geheimen te bewaren.’

De titel die gekozen is voor de vertaling van het boek wijkt af van de oorspronkelijke titel: The Reserve die vernoemd is naar het natuurreservaat waar het geheel zich afspeelt. Het reservaat is geheel in handen van jetsetters, die er hun riante buitenhuizen gebouwd hebben. Het reservaat als achtergrond benadrukt de ontoegankelijkheid en exclusiviteit van Vanessa’s karakter tegelijkertijd met haar natuurlijke en sensuele schoonheid. De sfeer van het verhaal is suggestief, heeft redelijk wat pagina’s nodig om op gang te komen en past goed binnen de Amerikaanse literaire traditie. Banks refereert eindeloos en ongegeneerd aan Hemingway, hij wil dit nieuwe verhaal in dezelfde stijl en tijd plaatsen. De vraag is of dat wenselijk of überhaupt mogelijk is.

Jezelf voegen in de traditie van de grootten der literatuur kan, mits met de juiste gepastheid, een mooie hommage opleveren. Banks weet inderdaad de enigszins onbestemde en soms zelfs waanzinwekkende sfeer binnen het alledaagse vast te leggen. Helaas – en dit geldt zeker voor bijvoorbeeld de Europese lezer die buiten de Amerikaanse literaire traditie staat – is dat niet het enige wat er voor nodig is. Waarschijnlijk had Banks zelf ook het idee dat hij anderen zoals Hemingway tekort deed en zichzelf iets te mild behandelde; waarom anders de overdadig aanwezige referenties?

Een echt zwaktebod van dit boek is dat de ontwikkeling van de sfeertaferelen en de verhaallijn tamelijk onevenwichtig is. Het is mooi om te zien hoe elk van de karakters vanuit hun positie in de problemen van Vanessa wordt opgeslurpt, ze is de storm die elke keer sterker lijkt te worden in plaats van dat die afneemt; maar anders dan bij die storm wordt de lezer te laat overvallen door verdieping. Het lukt Banks niet goed genoeg om de hedendaagse psychologische dimensie á la Ian McEwan (overigens een Engelsman) erin samen te voegen. Te laat bekommert Banks zich om de verhaallijn en zou hij had het dus beter kunnen houden bij een hommage.

Wel verdient de vertaling door Ineke Willems zeker een chapeau. Het verhaal kent vele uitvoerige beschrijvende zinnen, die door een verkeerde vertaling de vele sfeertaferelen zo zouden verpesten. Gelukkig is dat niet het geval; dit is een goede en mooie vertaling die de prachtig omschreven beelden intact weet te houden. Niet alleen is het een gecompliceerd verhaal om te vertalen, jammer genoeg is het ook sporadisch dat er nuttige vertalingen worden gemaakt: dus voor wie de grenzen van de Amerikaanse literatuur wil verkennen is dit een aanrader.