Wat een louter een makkelijk axioma blijkt, kan ons misschien wel iets meer leren over de toekomstdromen die wij koesteren. Zo is het een gangbare notie dat met internet alle kennis makkelijker, beter en sneller toegankelijk wordt. Maar is dat wel zo? Deze veronderstelling gaat uit van het internet als iets waardoor alle informatie goed zicht- & vindbaar en misschien belangrijker nog goed overdraagbaar wordt. Om deze grote kloof tussen de realiteit en dit ideaal te overbruggen zien we ons internettijdperk als evoluerend en nog niet daar waar het uiteindelijk de kloof zal kunnen dichten. ‘Over tien jaar dan is alles googlebaar’ – en hoe dan precies? Als internet en met name technologie als zoekmachines inderdaad al in staat zouden zijn om die (on)mogelijke prestatie te leveren, dan is het nog geen garantie dat het juistje puntje ook altijd bij het juiste paaltje komt.

Een tijd terug heb ik een essay proberen te schrijven waarin ik een uiteenzetting gaf van het verschil tussen het individu en de tijd of de tijdsgeest als determinerende factor voor het resultaat van een wetenschap.Wegens de complicaties bij het weergeven van dit niet bijzonder gemakkelijke of duidelijke punt heb ik zelfs een tweede poging gedaan.

Ik schreef dat essay op basis van de resultaten van het onderzoek van de Honours Class Ethnography of Academic Disciplines. Grofweg probeerde ik met dat essay het volgende te zeggen. Van bijna alle grote uitvindingen zijn er meerdere mensen te noemen die het uitgevonden hebben simultaan, onafhankelijk en gescheiden van elkaar. Het is een fascinerend gegeven dat voornamelijk oproept: hoe en waarom meerdere gelijktijdige ontdekkingen van hetzelfde?

Naast de resultaten die ons onderzoek heeft opgeleverd hebben we hier ook een beeldende vraag voor kunnen formuleren: “Is Einstein als individu belangrijk?”. Tijdens ons onderzoek vroegen wij onze informanten hoe zij het belang Einstein (of een willekeurige andere wetenschapper) als individu invulden.

De natuurwetenschappers die wij ondervroegen zijn van mening dat de ontdekkingen die Einstein geformuleerd heeft door een willekeurige andere wetenschapper geformuleerd hadden kunnen worden. Die ontdekkingen zijn daarbij aan maatschappij en de tijd van die maatschappij gebonden, niet aan het individu. Daarvoor zou de gemeenschap dus gezamenlijk gewerkt hebben naar een uitkomst en voor die uitkomst zou dan niet één wetenschapper verantwoordelijk gehouden kunnen worden. De geesteswetenschappers zijn van mening dat de maatschappij heeft gewacht tot er weer een genie naar voren trad, de maatschappij heeft het specifieke individu, in dit geval Einstein, nodig om verder te kunnen komen.

Het is een interessant vraagstuk waarbij je kunt kijken naar de verschillen in perceptie van de wetenschap of het eigen vakgebied. Maar om nu terug te komen op het onderwerp van deze blogpost: zouden wij van elk willekeurig medium daadwerkelijk de verwachting kunnen koesteren dat het met de bijkomende factoren ((1)twee totaal verschillende mensen op deze wereldbol (2) die allebei bezig zijn met exact hetzelfde (3) en die precies dezelfde keuze gaan maken (4) rond precies dezelfde periode) op het juiste moment op een soort magische wijze twee individuen in contact brengt en onafhankelijk hen beide de precies benodigde informatie verschaft? Naast dat dit een daadwerkelijke kansberekening is bij iets met al een sumiere kansfactor, tenslotte wat is de kans dat je iets uitvindt dat de wereld op zijn kop zet en goed veranderd en dat iemand anders dat ook exact zo aan het doen is?

Het eerder genoemde axioma verlost ons niet werkelijk van twee belangrijke punten die wel degelijk erdoor lijken te zijn opgelost:

• Door het axioma zou het individu niet meer de bepalende factor zijn bij een uitvinding, maar zou er sprake zijn van een tijdsgeest waarbij de maatschappij zich klaar maakt voor een verandering die door een willekeurig persoon wordt ingevuld.
• Met het axioma verheffen wij tot internet als het medium dat ons het dubbel ontwikkelen van een resultaat gaat behoeden.

En ik ben – net als elk ander – niet degene die gaat zeggen dat het onterecht is waarom we deze verwachting koesteren. Het is koffiedik kijken en daarin treffen we wel iets interessants aan: we koesteren een vooruitgangsthese – misschien niet meer dan gezond – maar we veronderstellen dat de compilatie van alle kennis die we hebben ‘het antwoord zal brengen’.

Kennis is te versnipperd, te divers, te uitgebreid om allemaal onder één noemer te krijgen, laat staan gestructureerd, verzameld, geordend en ook nog nuttig an sich. Immers wie snapt het leven, alle verwikkelingen, alle marktwerkingen, de situaties met hun eigen dynamiek zijn maar lastig te overzien. Als we zelf niet eens alle kennis die we tegen komen in ons leven kunnen structureren, bevatten en overdragen, waarom zou een medium dat veranderen?

Ik koester ook de hoop dat we in een vooralsnog utopie eindigen (uiteindelijk), maar ik ga er niet zonder meer van uit dat er ook maar iets is dat ons daar gaat brengen, als het niet veel energie, werk, bloed, zweet en tranen van onze kant kost. Natuurlijk is het belangrijk dat we de mogelijkheden van het internet tenvolste benutten, maar we moeten niet de illusie koesteren dat het zonder onze eigen inbreng, ons in een utopische kennismaatschappij zal werpen.

De aanleiding voor deze blogpost was een door mij gegeven uitleg van twitter. Het kan heel nuttig zijn, maar net als elk ander middel moet je het wel zelf nuttig maken. Je moet er de eerder genoemde bloed, zweet en tranen voor over hebben, maar dan levert het je ook wat op.

Met twitter hebben we de mogelijkheid om soort van krantenkoppen voor elkaar te maken en mensen te ‘followen’ waarvan jij persoonlijk vindt dat diegene interessante dingen te melden heeft, hetzij nieuwtjes, hetzij RT’s (retweets) of uitspraken. Ikzelf volg geen mensen die me vertellen dat ze vandaag opgestaan zijn en naar de wc zijn gegaan – zelfs in IRL zou ik al moeite hebben om te doen alsof ik dat interessant vind – en ik koester ook niet de verwachting dat anderen dat van mij wel interessant vinden om te weten. Het middel kan heel nuttig zijn voor het doel, maar het is wel tijd om af te stappen van het idee dat de technologie als de prins op het witte paard ons achterop neemt en ons vervolgens rijdt naar dat mooie utopische luchtkasteel.