Jarenlang was er op de woensdagavond van RTL4 een verfilming van een waar gebeurd verhaal te zien. Elke keer was het raak: een dramatisch lot waar een vrouw zich getergd tegen probeert te verzetten. Vaak was het een epos van een heldin, die als moeder haar kroost probeerden te beschermen, vaak werd zij zelf ontvoerd of verkracht, maar allemaal werden zij onderdrukt, geterroriseerd en waren zij bekneld in hun positie door rechtssystemen. Bijna allemaal hadden zij te maken met culturele conflicten; hun tiran – vaak hun voormalige partner – kwam uit een exotisch land met tamelijk onvrouwvriendelijke wetgeving. Zo’n film kijken betekende je inleven, en vervolgens verlangen naar de bevrijding van de heldin. Meestal kwam die bevrijding er wel, maar niet voordat de kijker hoofdschuddend moest constateren dat het niet goed gesteld was met de positie van vrouwen in de wereld. Desondanks worden vrouwen nog steeds onderdrukt, nog steeds zijn er culturen die ons verbijsteren met vreselijke misstanden. Optimistisch hopen we op beter; en dus horen we graag de succesverhalen van vrouwen die weten te ontsnappen aan de vreselijkste situaties. Dat heeft uitgeverij Arena als geen ander begrepen; inmiddels hebben ze al tweeëntachtig titels gepubliceerd in hun fondsgroep Bewogen Vrouwen.
Op de site van deze boekenreeks, www.bewogenvrouwenlevens.nl, is de slogan van de collectie te vinden: Bewogen vrouwenlevens: 10 jaar midden in de wereld. Daar is ook te lezen dat in de maand september drie nieuwe verhalen verschijnen. Helaas is niet op de site te ontdekken wat het idee achter deze collectie is. Teruggerekend van drie boeken per maand zijn zij nu tweeënhalf jaar bezig met het publiceren van deze boeken. Als zij achterstanden van vrouwen onder de aandacht proberen te brengen, dan lijkt het me dat er op de site een dergelijk initiatief beschreven zou moeten staan, of dat er tenminste een oproep voor aandacht voor de positie van vrouwen vermeldt zou zijn. Maar nee: in plaats daarvan kan men wel meedoen met een wedstrijd waarin men vijf van de landen moet noemen waar de verhalen spelen. Te winnen zijn boeken uit de collectie.
De wedstrijd en de grootte van de collectie lijken afbreuk te doen aan de ernst van de verhalen. Zo bij elkaar geplaatst is het niet meer één drama, dat onze ogen opent, maar een nieuw soort pulp. Het verhaal dat makkelijk wegleest op een woensdagavond, dat je (tevergeefs) doet verlangen naar een samenleving die onze idealen weet te realiseren, is in massaproductie.
In het verleden zijn er al eerder boeken geweest die mensonterende situaties onder de aandacht van het Westen probeerden te brengen. Misschien het bekendste voorbeeld hiervan is De Goelag Archipel van de Russische schrijver Aleksandr Solzjenitsyn. Ook zijn er bekende voorbeelden van vrouwen die schrijven over hun leven, verhalen waaruit blijkt hoezeer er iets mis is in een bepaalde cultuur. Het boek waarmee de situatie van vrouwen voor het eerst echt grote aandacht kreeg was Het Gouden Boek van Doris Lessing dat verscheen in de jaren zestig. In dat boek was ook een anti-Stalin boodschap te vinden. Meer recent – in 2006 nog – heeft Ayaan Hirshi Ali ons met haar autobiografie laten zien wat er mis is met de moslimcultuur en met de positie van vrouwen in die cultuur.
Misschien lijkt daardoor de slogan van de collectie wel terecht: de levensverhalen van vrouwen vertellen ons over de cultuur waarin zij zich bevinden. Maar is dat genoeg om de collectie van dramatische levensverhalen te rechtvaardigen? Niet eerder werd er een collectie geïnitieerd waarin uit allerlei landen verhalen worden vastgelegd over culturele verschillen, en nog specifiek door vrouwen. Een goed initiatief dat de vraag oproept: waarom alleen verhalen van vrouwen? Deze boeken gebruiken een feministische stem, maar is dat nodig? Wat is de bedoeling: willen ze de positie van vrouwen op de kaart brengen of willen ze culturele problemen belichten? Is het mogelijk om het een zonder het ander te bespreken?
Kennelijk is er veel vraag naar dit soort verhalen. Ze lijken een behoefte aan verhalen in de trant van de woensdagavondfilm van rtl4 te voldoen; ze helpen ons te realiseren dat de wereld oneerlijk is, dat vrouwen zichzelf maar lastig kunnen bevrijden van tirannie en dat er wel ‘succesverhalen’ zijn.
Die behoefte zou je kunnen omschrijven als ‘feel-good voor de verbitterde vrouw die niets anders wil zien dan hoe slecht het leven wel niet is voor de meeste vrouwen’, en daarvoor worden verhalen van over de gehele wereld verzameld. Individueel lijken die verhalen aandacht te vragen voor de problemen die zich afspelen buiten het veilige westen. Ik betwijfel echter of ze nu gepubliceerd worden als oproep. Het lijkt er meer op dat ze uitgegeven worden om te voldoen aan de eerder genoemde behoefte aan realistische vrijheidsworstelingen, waarbij we ons kunnen inleven en ons kunnen verbazen om de onveilige wereld buiten het westen. Daarmee maakt uitgeverij Arena hier een Bouquetreeks voor de geëngageerde vrouw van.
De vrouwelijke held in de vreselijke wereld
Jarenlang was er op de woensdagavond van RTL4 een verfilming van een waar gebeurd verhaal te zien. Elke keer was het raak: een dramatisch lot waar een vrouw zich getergd tegen probeert te verzetten. Vaak was het een epos van een heldin, die als moeder haar kroost probeerden te beschermen, vaak werd zij zelf ontvoerd of verkracht, maar allemaal werden zij onderdrukt, geterroriseerd en waren zij bekneld in hun positie door rechtssystemen. Bijna allemaal hadden zij te maken met culturele conflicten; hun tiran – vaak hun voormalige partner – kwam uit een exotisch land met tamelijk onvrouwvriendelijke wetgeving.
Zo’n film kijken betekende je inleven, en vervolgens verlangen naar de bevrijding van de heldin. Meestal kwam die bevrijding er wel, maar niet voordat de kijker hoofdschuddend moest constateren dat het niet goed gesteld was met de positie van vrouwen in de wereld. Desondanks worden vrouwen nog steeds onderdrukt, nog steeds zijn er culturen die ons verbijsteren met vreselijke misstanden. Optimistisch hopen we op beter; en dus horen we graag de succesverhalen van vrouwen die weten te ontsnappen aan de vreselijkste situaties. Dat heeft uitgeverij Arena als geen ander begrepen; inmiddels hebben ze al tweeëntachtig titels gepubliceerd in hun fondsgroep Bewogen Vrouwen.
Op de site van deze boekenreeks, www.bewogenvrouwenlevens.nl, is de slogan van de collectie te vinden: Bewogen vrouwenlevens: 10 jaar midden in de wereld. Daar is ook te lezen dat in de maand september drie nieuwe verhalen verschijnen. Helaas is niet op de site te ontdekken wat het idee achter deze collectie is. Teruggerekend van drie boeken per maand zijn zij nu tweeënhalf jaar bezig met het publiceren van deze boeken. Als zij achterstanden van vrouwen onder de aandacht proberen te brengen, dan lijkt het me dat er op de site een dergelijk initiatief beschreven zou moeten staan, of dat er tenminste een oproep voor aandacht voor de positie van vrouwen vermeldt zou zijn. Maar nee: in plaats daarvan kan men wel meedoen met een wedstrijd waarin men vijf van de landen moet noemen waar de verhalen spelen. Te winnen zijn boeken uit de collectie.
De wedstrijd en de grootte van de collectie lijken afbreuk te doen aan de ernst van de verhalen. Zo bij elkaar geplaatst is het niet meer één drama, dat onze ogen opent, maar een nieuw soort pulp. Het verhaal dat makkelijk wegleest op een woensdagavond, dat je (tevergeefs) doet verlangen naar een samenleving die onze idealen weet te realiseren, is in massaproductie.
In het verleden zijn er al eerder boeken geweest die mensonterende situaties onder de aandacht van het Westen probeerden te brengen. Misschien het bekendste voorbeeld hiervan is De Goelag Archipel van de Russische schrijver Aleksandr Solzjenitsyn. Ook zijn er bekende voorbeelden van vrouwen die schrijven over hun leven, verhalen waaruit blijkt hoezeer er iets mis is in een bepaalde cultuur. Het boek waarmee de situatie van vrouwen voor het eerst echt grote aandacht kreeg was Het Gouden Boek van Doris Lessing dat verscheen in de jaren zestig. In dat boek was ook een anti-Stalin boodschap te vinden. Meer recent – in 2006 nog – heeft Ayaan Hirshi Ali ons met haar autobiografie laten zien wat er mis is met de moslimcultuur en met de positie van vrouwen in die cultuur.
Misschien lijkt daardoor de slogan van de collectie wel terecht: de levensverhalen van vrouwen vertellen ons over de cultuur waarin zij zich bevinden. Maar is dat genoeg om de collectie van dramatische levensverhalen te rechtvaardigen? Niet eerder werd er een collectie geïnitieerd waarin uit allerlei landen verhalen worden vastgelegd over culturele verschillen, en nog specifiek door vrouwen. Een goed initiatief dat de vraag oproept: waarom alleen verhalen van vrouwen? Deze boeken gebruiken een feministische stem, maar is dat nodig? Wat is de bedoeling: willen ze de positie van vrouwen op de kaart brengen of willen ze culturele problemen belichten? Is het mogelijk om het een zonder het ander te bespreken?
Kennelijk is er veel vraag naar dit soort verhalen. Ze lijken een behoefte aan verhalen in de trant van de woensdagavondfilm van rtl4 te voldoen; ze helpen ons te realiseren dat de wereld oneerlijk is, dat vrouwen zichzelf maar lastig kunnen bevrijden van tirannie en dat er wel ‘succesverhalen’ zijn.
Die behoefte zou je kunnen omschrijven als ‘feel-good voor de verbitterde vrouw die niets anders wil zien dan hoe slecht het leven wel niet is voor de meeste vrouwen’, en daarvoor worden verhalen van over de gehele wereld verzameld. Individueel lijken die verhalen aandacht te vragen voor de problemen die zich afspelen buiten het veilige westen. Ik betwijfel echter of ze nu gepubliceerd worden als oproep. Het lijkt er meer op dat ze uitgegeven worden om te voldoen aan de eerder genoemde behoefte aan realistische vrijheidsworstelingen, waarbij we ons kunnen inleven en ons kunnen verbazen om de onveilige wereld buiten het westen. Daarmee maakt uitgeverij Arena hier een Bouquetreeks voor de geëngageerde vrouw van.
0 reacties tot nu toe ↓
Er zijn nog geen reacties.
Reageer